wetenschaps café met kristien hens
Denken met microben – Het belang van het onzichtbare.
In deze lezing onderzoekt prof. Hens wat er gebeurt wanneer we filosofisch leren denken met microben. Microben, het onzichtbare, vaak genegeerde leven, maken niet alleen al het bekende leven mogelijk, maar dagen ons ook uit om onze meest fundamentele concepten te herzien: wat is leven, wat is kennis, en wat betekent het om ethisch te handelen in een wereld van radicale onderlinge afhankelijkheid?
Vanuit inzichten uit de microbiologie, postgenomics en wetenschapsfilosofie laat de gastspreekster zien hoe microben ons helpen denken voorbij reductionistische verhalen die leven herleiden tot genetische blauwdrukken of lineaire causaliteit. Aansluitend bij denkers als Lynn Margulis en Donna Haraway ontwikkelt zij een ethico-onto-epistemologische benadering waarin ontologie, epistemologie en ethiek in elkaar grijpen. Microben maken relationaliteit zichtbaar: ze tonen dat leven ontstaat in netwerken van interacties, en dat samenwerking minstens zo constitutief is als competitie.
Door voorbeelden zoals het microbioom, kabelbacteriën, slime molds en historische figuren als Margulis en Kumagusu schetst zij hoe microben alternatieve wetenschappelijke en morele verhalen mogelijk maken. Deze verhalen openen ruimte voor een wetenschap die complexiteit omarmt en voor een bio-ethiek die niet alleen grenzen bewaakt, maar ook zorg, creativiteit en meer-dan-menselijke relaties centraal stelt.
Kristien Hens is hoogleraar ethiek aan de Universiteit van Antwerpen. Ze is auteur van 'Denken met microben' en haar werkdomeinen zijn bio-ethiek en filosofie van de biologie.